Palmira (Tadmor) se nalazi u oazi Sirijske pustinje na 120 km od reke Eufrat i na oko 200 km od Damska. Polovinom I veka n. e. Palmira je bila moćni i bogati grad na putevima koji su spajali Kinu, Indiju, Persiju sa lukama rimske Sirije i Fenikije, ali još 2000 godina pre Rimljana se u ovoj oazi nalazio hram posvećen lokalnom božanstvu, najveći na Arapskom poluostrvu. Rimski imperator Hadrijan je posetio Palmiru i dao joj status slobodnog grada. Najzanimljiviji deo istorije je svakako vezan za kraljicu Zenobiju, koja se suprotstavila najmoćnijoj imperiji tog vremena Rimu. 272. rimski imperator Aurelijan je pobeđuje i okovanu u zlatne lance trijumfalno odvodi u Rim.

Arheološko nalazište Palmire je prostrani kompleks u kome možete videti mnoštvo spomenika, od hrama boga Baala iz I veka do nekoliko kilometara udaljenih rimskih nekropola. Poslednja arheološka iskopavanja otkrivaju ranohrišćanske bazilike za koje se misli da su najveće na teritoriji Sirije. Popeli smo se i do tvrđave Kalat Ibn Maan iz XVI veka. Sa tvrđave se pruža nezaboravan pogled na oazu sa ruševinama drevne Palmire. Nekadašnji moćni grad se danas sveo na dimenzije omanjeg sela sa par hotela i restorana, a meštani uglavnom žive od turizma.

Damask - Al Šam glavni grad Sirije, posle Jerihona najstariji naseljeni grad na svetu (8-10 hiljada god. p.n e.). Grad je bio utvrđen, imao je sedam kapija i nalazio se takođe na putu svile i začina. Iz rimskog perioda su ostala sačuvana samo istočna vrata Bab-al Šarki, ostatci ulice via recta kojom je hodio sv. Pavle i par stubova Jupiterovog hrama. Ostaci rimskog Damaska su na oko 5 metara dubine ispod današnjeg grada, što onemogućava dalja arheološka istraživanja. Damask je bio prestonica dinastije Omajada, čija se teritorija prostirala od Španije do Indije (od 661-750. godine). 750. godine u vreme dinastije Abasida prestonica arapskog sveta se seli u Bagdad. 1516. godine osmanski sultan Selim I osvaja Damask, koji će narednih 400 godina biti pod Turcima. Kroz Damask protiče reka Barada, iznad grada je brdo Kasijun, a oaza u kojoj se grad nalazi se zove Guta. Većina stanovništva su muslimani, suniti. U gradu ima oko 2000 džamija. Hrišćana ima oko 15% i neki procenat Jevreja koji su ovde još od rimskih vremena. Po osnivanju Izraela veći deo sirijskih Jevreja je napustio vekovna ognjišta i odselio se u prekomorske zemlje. Via recta vodi u hrišćansku četvrt Bab Tuma (kapija sv. Tome), u blizini se nalazi i jevrejska četvrt. U Damasku smo bili smešteni u blizini starog grada, nacionalnog muzeja i džamije Sinan paše (najvećeg graditelja Osmanskog carstva). Obišli smo spomenik i mauzolej Saladina, čuvenog vojskovođe i vladara koga su i neprijatelji krstaši poštovali. U džamiji Omajada smo videli grob sv. Jovana krstitelja (Jahja na arapskom) koga muslimani poštuju kao velikog proroka. Imali smo prilike da vidimo kako muslimani sa suzama u očima ljube rešetke iza kojih se nalazi kripta sv. Jovana. Jednu od najvećih, a verovatno i najlepšu džamiju islamskog sveta su gradili hrišćani, na mestu gde se u rimsko vreme nalazio hram Jupitera Dolihenosa, a kasnije vizantijska crkva posvećena sv. Jovanu. Između 706. i 715. godine današnju džamiju podiže kalif Al Valid. Zidove džamije je pokrivao mozaik na 4000 kvm. Danas je sačuvan samo neznatan deo ovog remek-dela. U blizini džamije smo obišli Al Azem palatu iz 1750. godine, nekadašnju rezidenciju osmanskih guvernera Damaska. Danas je to etnografski muzej. U hrišćanskom delu starog grada smo bili u nekoliko crkava i u kapeli sv. Pavla, koja je podignuta na mestu gde su sv. Pavla u korpi prebacili preko zidina grada da bi umakao od Rimske potere. U toku boravka u Damasku planinari „Pobede“ su bili pozvani i u našu ambasadu na mali prijem.
Iz Damaska smo krenuli u Sednaju, kompleks crkava i manastira u brdima prema libanskoj granici. Posle Jerusalima, Sednaja i Malula su druga po značaju mesta za hrišćanske hodočasnike na Bliskom istoku. Manastirski kompleks Sednaju je podigao 547. godine podigao Justinijan. Kompleks je posvećen Bogorodici od Sednaje. U posebnoj kapeli u manastiru se čuva čudotvorna ikona Bogorodice „Šagure“, po predanju rad sv. Luke. Ikona je mirotočiva i poznato je da su još krstaši dolazili po ovo miro i raznosli ga po katedralama Evrope. Ovde se inače nalazi sedište Sirijačkog patrijarha. Pored Bogorodičine crkve na visini od 2000 mnv. se nalazi i Heruvimski manastir (heruvim – jedan od anđeoskih činova), kao i katolički manastir sv. Tome. Ovde zimi padaju snegovi što je retko za Siriju, te su manastiri i okolna sela često bivali odsečeni od sveta sve dok nije izgrađen novi put. Sednaja i Malula su jedina mesta na svetu u kojima se govori Aramejski (jezik Isusa Hrista). U Maluli smo posetili dva manastira sv. Sergija i sv. Tekle, sledbenice sv. Pavla. Bila je nedelja i prisustvovali smo krštenjima dece. Zanimljivo je da su ova dva verska centra ostala pošteđena kroz vekove od svih vojski koje su ovuda prolazile.
Krak de Ševalije (1150.g.) jedan od najbolje očuvanih tvrđava na svetu, nalazi se na listi svetske baštine UNESCO . Podignut je kao sedište vitezova krstaškog reda sv. Jovana (hospitaleri – bolničari). Jedno vreme su ga držali i Templari (hramovnici). Krak de Ševalije je bio deo lanca odbrane, jedna u nizu krstaških tvrđava koje su podignute na obali istočnog Mediterana od Antiohije do Jerusalima, da bi sprečile prodor Arapa. Posle obilaska Krak De Ševalijea smo putem uz more krenuli za tursku provinciju Hataj. U večernjim časovima smo prošli pored Latakije (nekadašnje Laodikeje) i Ugarita, nažalost nismo imali vremena da ih obiđemo.

Turska

Hataj
Na krajnjem jugu Turske se nalazi pogranična provincija Hataj, ovo je najkosmopolitskiji deo zemlje jer pored Turaka tu žive i Arapi, hrišćani raznih obreda: Jakoviti, Nestorijanci, Haldejci, Jermeni, kao i nešto Jevreja. Hataj je bio francuski protektorat, a od 1939. godine je u granicama Turske. Bili smo smešteni u Ulučinaru na 32km južno od Iskenderuna. Nekadašnje ribarsko selo na ušću reke Arsus u more je vremenom preraslo u prijatno letovalište sa malim hotelima, pansionima i ostalim turističkim saržajima. Imućniji stanovnici obližnjih gradova Iskenderuna (velika luka i nema plaže), i kopnene Antakije su ovde podizali letnjikovce. Strani turisti koji masovno dolaze u velike turističke centre turskog primorja su ovde retki, što Ulučinaru daje posebnu atmosferu. Iz Ulučinara smo išli na dva izleta, za Karatepe i Antakiju.
Karatepe (crno brdo)
je utvrđena novohetitska palata iz VIII v. p.n.e. Nalazi se u borovim šumama u podnožiju Taurusa na obali akumulacionog jezera na reci Čejhan. Iskopine su izložene tamo gde su otkrivene. Hetiti narod indoevropskog porekla su početkom drugog milenijuma p. n. e. osvojili velike delove u centralnoj Maloj Aziji. Na teritoriji današnje Sirije su došli u sukob sa Egipćanima (bitka kod Kadeša 1285. g. p.n.e.) što je zaustavilo njihov prodor na jug. Karatepe je bila utvrđena letnja rezidencija novohetitskog vladara Asitavade. Staza kroz borovu šumu vodi do gornjih vrata palate, koja je bila opasana kilometar dugim bedemom od masivnih blokova (2-4m širine). Četiri lava i dve sfinge su štitile gornja vrata od zlih duhova. Zidovi palate su bili ukrašeni ortostatima (kamene ploče sa natpisima i reljefima). Ortostati ilustruju opuštenu atmosferu na dvoru Asitavade i razlikuju se od formalnih reljefa koje možemo videti u Hatuši, glavnom gradu ogromne hetitske imperije. Značaj Karatepea leži u otkriću epigrafskog dvojezičnog natpisa. Tekst ispisan hetitskim hijeroglifima i feničanskim pismom je omogućio nauci dalji prodor u tajne hetitskog jezika. Lepota okoline i način izlaganja iskopina su ono što impresionira na ovom arheološkom nalazištu. Pri povratku smo prošli kroz dolinu u kojoj se odigrala čuvena bitka kod Isa (333. g. p.n. e.) između Aleksandra Makedonskog i Darija III poslednjeg vladara Staropersijskog carstva.
Antakija
Nekadašnja Antiohija na Orontu, danas je glavni grad provincije Hataj. Posle smrti Aleksandra Makedonskog, njegov general Seleuk I Nikator 300 g. p. n. e. osniva luku Seleukiju Pjeriju na ušću Oronta i na 25 km uzvodno Antiohiju. Njegov sin i naslednik Antioh I Soter proglašava Antiohiju za prestonicu Seleukidskog carstva, koje se na vrhuncu moći prostiralo od Egeja do Indije i od Gruzije do Vavilona. Kraljevska palata je bila podignuta na adi reke Oronta . U Antiohiji su održavane čuvene svečanosti u slavu Apolona. Sa preko pola miliona stanovnika (danas ima oko 150 000) Antiohija je bila treći po veličini grad posle Rima i Aleksandrije, zvali su je „Kraljica istoka“. U Antiohiji je hrišćanstvo preraslo judaistički okvir i proširilo se kao požar na helenističko-rimski svet. Ovde je stvorena univerzalna vaseljenska crkva. Antiohija je bila centar iz kog se širila vera (sv. Petar, sv. Pavle, sv. Varnava) kao i jeres (Arijevo učenje, osuđeno u Nikeji 325. g.). Posetili smo crkvu sv. Petra na nekoliko kilometara od grada. Crkvu su podigli krstaši u XII v. kod pećine u kojoj su se skupljali hrišćani  na prvim propovedima sv. Petra. Služba se do danas ovde drži svake nedelje i za sve velike praznike. Crkva pripada rimokatolicima, monasima iz reda Kapucina. Videli smo i u svetu čuvenu kolekciju rimskih mozaika u arheološkom muzeju, sa ovom zbirkom mozaika se može porediti jedino muzej Bardo u Tunisu. Po okončanju francuskog mandata Antiohija je pripala Turskoj, promenila ime u Antakiju i u tipično turskom provincijskom gradu malo je tragova koji govore da je ovo nekada bila jedna od vodećih prestonica sveta.

Dnevnik – more i izleti

Ponedeljak, 10.08.2009. do petak, 14.08.2009.

Ovih pet dana proveli smo na moru, sunčali se, plivali, ali i stigli da odemo na tri izleta.
Obišli smo Karatepe, mesto gde se nalazila letnja rezidencija hetitskog kralja i tu smo se upoznali sa Hetitima. To je narod koji je dosta kasno otkriven i koji predstavlja kariku koja je nedostajala, vezu između Sumera i Grka. Susret sa drevnom civilizacijom Hetita ostavio je veliki utisak na mene, utoliko pre što se nalazište nalazi u borovoj šumi okruženoj jezerima tako da se ne oseća nesnosna vrućina.

Obišli smo i Iskenderun, bivšu Aleksandriju, koju je podigao Aleksandar Makedonski i koji je bio najveća turska luka sve do 1960.god  kada grade luku Mersin koja preuzima primat.
Treći izlet nam je bio u Antakiju, glavni grad provincije Hataj,  sa oko 150 000 stanovnika. Nekadašnja Antiohija na Orontu je grad izuzetne istorije i značaja za helenizam i rano hrišćanstvo . Obilazimo Arheološki muzej sa drugom najvećom kolekcijom antičkih mozaika na svetu i  Crkvu sv. Petra,  koju su izgradili krstaši u XII v. kod pećine u kojoj su se tajno okupljali hrišćani da bi slušali prve propovedi sv. Petra polovinom I v. Zanimljivo je da se ovde i danas obavlja služba nedeljom i za velike praznike. U petak u 19 sati , sedamo u autobus i krećemo ka Istanbulu. Otpočeo je naš povratak kući.

Subota, 15.08.2009.

U 9 ujutru smo stigli u isti onaj hostel u Istanbulu u kome smo prespavali kad smo krenuli na ovaj naš tronedeljni put. Imali smo još jedan dan za Istanbul. Ovog puta smo obišli i Kapali čaršiju, jer bez nje mnogi Srbi ne bi ni pristali da dođu u ovaj grad. Večerali smu u restoranu blizu hostela i oko ponoći legli.

Nedelja, 16.08.2009.

U 7 smo već krenuli na put, čekalo nas je skoro 1000 km do kuće. Granice smo lako prešli, i u 19 i 30 po bugarskom, a sad već 18 i 30 po našem vremenu ušli u Srbiju.

Hvala svima koji su sa nama bili na ovom putu. Prvo, hvala Vladi Matkoviću koji nam je bio vođa na planini, hvala Deani Komlenić koja nas je vodila kroz istoriju koju smo obilazili, hvala vozačima Laste koji su imali neizmerno strpljenje za sve nas, hvala Zekiju i Erkanu, kurdskim vodičima bez kojih se ne može na Ararat, i na kraju hvala svim učesnicima puta na lepom druženju, jer bez toga ovako dug put ne bi ostao u lepom sećanju.