apelelkologa

Plan Vlade Srbije da na prostoru Parka prirode Stara planina (nalazi se na granici Srbije i Bugarske) izgradi turistički ski centar, uznemirio je nevladin sektoru u ovoj zemlji. Pokrenuli su međunarodnu peticiju a apel za pomoć stigao je i u našu Redakciju od, dr Miroslava Demaje, iz planinarskog društva "Pobeda" (www.pdpobeda.rs)
Prostorni i Master plan su ilegalni i katastrofalni za biodiverzitet i stanište Planine. Planirano je da u unutrašnjosti Parka prirode bude izgrađeno 40 uspinjača, oko 30 ski staza (ukupne lokacijama koje su od izuzetnog značaja za konzervaciju i biodiverzitet. Ovaj ogromni turistički centar moći će da primi oko 30.000 ljudi i nalazi će se u podnožju najviših djelova planine - vrhovi Midžor, Babin Zub, Tupanar.

Srpska Vlada proglasila je Staru planinu za Park prirode 1997. godine i dodijelila joj prvi stepen zaštite - od posebnog značaja za državu. Sa druge strane Stara planina je na listi potencijalnih geoparkova Srbije, a ima i status značajnog internacionalnog regiona. Dalje, na listi je važnih internacionalnih područja za ptice, na važnih internacionalnih biljnih područja, primarnih područja za leptire u Evropi, na preliminarnoj listi za pogranična područja Bisofere pod zaštitom UNESKA, na listi važnih ramsarskih područja, pograničnih zaštićenih područja u okviru programa Green Belt, Pro geo geološkog blaga značajnih mjesta u okviru evropske asocijacije za konzervaciju geološkog nasljeđa. Preporučena je za pogranični kooperativni projekat sa Bugarskom i nalazi se u grupi projekata pakta za stabilnost za Jugoistočnu Evrpu REREP. Model prekogranične saradnje je preporučen kao rješenje generalne zaštite biodiverziteta, ali istovremeno kao koncept "Park mira" čija je uloga učestvo! vanje u evropskoj inicijativi "Parkovi za život" i u Pan-Evropskoj strategiji strategiji za biološki i prostorni diverzitet.

Diverzitet flore na srpskoj strani Stare planine (druga polovina je u Bugarskoj) sa najmanje 1195 biljnih vrsta, od kojih 116 su lokalni ili regionalni endemi. Primjer kao opasan divlji turistički razvoj može biti je istrebljenje Njinged Bell koja je rasla jedino na Staroj planini (vrh Babin Zub) i njena osjetljiva populacija je uništena tokom prve faze projekta. Ovo je prva žrtva divljeg razvoja ski turizma na Planini i predstavlja veliki gubitak za srpski i evropski biodiverzitet.
Na Staroj planini raste 48 vrsta ugrožene evropske flore od kojih su četiri kritično ugrožene. Takođe, 21 biljna vrsta je lokalno kritično ugrožene. Iz dekreta o zaštiti prirodnih rijetkosti, 40 vrsta je prsutno i prema tome nelegalno je narušavati i uništavati njihovo stanište. Bernsak konvencija takođe štiti dvije vrste koje ratu na Planini.

Na tresetištima Stare planine raste u prosjeku između 50 i 70 endemskih vrsta. Naglašavamo, Jabučko ravnište najduže tresetište i ono je ugroženo zbog nelegalnog projekta gradnje turističkog naselja, betonskih zgrada i parkinga preko područja tresetišta. Drugo najveće planinsko tresetište, Dojčino vrelo će se iskoristiti kao izvor vode i prema tome će se isušiti. Brojne druge endemske vrste su ugrožene zbog izgradnje parking prostora i ski staza.
Nakon probijanja puta do Babinog zuba za sva motorna vozila, tri vrste ptica koje su tu gnijezdile nestale su. Ukoliko je jedna takva operacija prouzrokovala njihov nestanak, možemo zamisliti kakav je efekat načiniti mega ski-rezort.
Izgradnja ski staza je uzrokovala nezaustavljive erozivne procese na nekim djelovima planine. Na Babinom Zubu ski liftovi su već postavljeni i ogromni šumski kompleksi su posječeni zbog predviđenih ski ruta. Na neplodnoj planinskoj strmini, lavine nezaustavljivih klizišta i erozija su inicirane i samo je pitanje vremena kada će preostali prorečeni fragmeni Jelove šume stare čitav vijek, biti potkopane bujicama ili oborene vjetrovima. Nemjerljive mjere destrukcije su već učinjene širenjem postojećeg puta radi postavljanja ski lifta. Ogromni kompleksi šuma su bili uništeni i planinske bujice bez problema nose sa sobom iskopanu zemlju i kopaju ispod drveća na ivicama presječenih trasa radi puta.
Na Staroj planini živi 116 vrsta leptira, od kojih su tri zaštićena bernskom konvencijom šest je deklarisano kao nacionalni rariteti po Dekretu o zaštiti prirodnih rijetkosti.

Najvažniji lokaliteti za leptire na Staroj planini su na Babinom zubu (na dijelu planiranom za parkiralište), Crnom vrhu (lokacija predviđena za turistički centar i mjesta za parkiranje), Midzor (ski staze su isprojektovane u blizini) i Topli di (planirano za akomulaciju vode radi proizvodnje električne enrgije).
Zato što je planirani broj objekata velik, i postoji mogućnost da se koriste planinski izvori za dovod vode do njih, efekat manje rijeke su u opasnosti zbog zagađenja vode i njene eksploatacije.
Na Staroj planini živi 18 vrsta amfibija i reptila od kojih 10 je pod zaštitom Bernske konvencije, dok je osam pod zaštitom Dekrata o zaštiti prirodnih rariteta.
Prisutno je samo 30 vrsti sisara na Staroj planini, među kojima neke su veoma rijetke: sniježna valuharica, veoma rijedak "živi fosil" Tercijalnog porijekla. U neposrednoj opasnosti od uništenja su staništa riseva, krtica, vjeverica, vodene rovke...
Prisutan je takođe veoma važan lokalitet sa nalazištem fosila dinosaurusa iz nižeg Trijasa, od brojnih uglavnom nepoznatih vrsta. Ukoliko se ovaj projekat nastavi, lokalitet će takođe biti oštećen, a možda i uništen.

Prema naučnim istraživanjima, ovaj vid turizma je neodrživ zbog klimatskih promjena, i diverzitetnog uništenja koji će tek pokazati svoj efekat. Pretpostavke kreatora projekta - da će doprinijeti boljem standardu lokalne populacije, nije dovoljno jak argument za realizaciju Master plana.
Naša alternativa je eko i etno turizam, koji može biti razvijan i profitabilan na duže staze bez opšteg uništenja prirode i sa mnogo manjim investiranjem. Suma novca koju Srbija planira uloži samo tokom 2008. godine u infrastrukturu, opremu za vještački snijeg i ski liftove je 31.213.000 erua. Dovoljna je da se obezbijedi 10.000 ovaca plus 500 traktora sa kompletnom dodatnom opremom, a da se sa ostatkom novca daju donacije od 20.000 eura svakom domaćinstvu za zadovoljenje uslova za turističku kategorizaciju, rekonstrukciju kuća i adaptaciju radi etno turizma ili započinjanje neke vrste malih eko-fabrika.
Petica za spas Stare planine može se potpisati na adresi:www.thepetitionsite.com/1/save -staraplanina-petition