gljivecrnagora

Gljive (makromicete) prvi su put u Crnoj Gori stavljene pod zaštitu prošle godine. Na spisku se našlo 111 vrsta od ukupno 920 registrovanih. To znači da se ove vrste mogu koristiti samo u naučno-istraživačke svrhe i strogo kontrolisanu edukaciju uz prethodno dobijenu dozvolu od Ministarstva turizma i zaštite životne sredine a na osnovu mišljenja Republičkog zavoda za zaštitu prirode. U suprotnom slijede kazne.
Posljednjih 20 godina makromicete se na teritoriji Crne Gore intenzivnije i sistematičnije istražuju. Broj identifikovanih vrsta do 1997. godine je bio 569.Od tada broj se povećao za 351 vrstu, kao i broj podataka o distribuciji i stanju populaciji vrsta.
O snovni kriterijumi koji su opredjeljujući za kategorizaciju značaja vrsta kao komponenti biodiverziteta proističu s jedne strane iz međunarodnih obaveza Crne Gore,a s druge strane iz nacionalnih razloga. Međunarodne obaveze Crne Gore podarazumijevaju uključivanje u aktivnosti na zaštiti i očuvanju globalno, kontinentalno ili subkontinentalno realno ili potencijalno ugroženih vrsta,a nacionalni podrazumijevaju potrebe Crne Gore da zaštiti i očuva raznovrsnost svoje nacionalne prirodne baštine uključujući i populacije vrsta na tipskim lokalitetima.
Sa međunarodnog aspekta na teritoriji CG značajno je prisustvo vrsta makromiceta sa liste EčF projekta i sa Crvene liste ugroženih makropmiceta Evrope.

U Evropi se od osamdestih godina 10 vijeka sve više obraća pažnja na opadanje brojnosti mnogih vrsta gljiva u raznim djelovima postojećih ekosistema. Zato se sve više piše o problemu konzervacije gljiva,a naročito vrsta koje se u nekim regionima nekontrolisano sakupljaju. Takođe je uočeno da je još značajniji negativan uticaj na gljive promjena i zagađenja životne sredine, naročito zemljišta i vazduha.
Projekat ECCF (Evropski savjet za konzervaciju gljiva) predstavlja kartiranje i monitoring 50 najugroženijih vrsta makromiceta u Evropi uključujući u 33 vrste kandidati za lisu Apendiksa 1 Bernske konvencije.
Takođe kao posljedica opadanje brojnosti mnogih vrsta gljiva u raznim djelovima postojećih eksostema formiranje je crvenih lista ugroženih vrsta u periodu od 1982.do 1992.godine u zemljama zapadne Evrope:Njemačka, Austrija, Finska, Holandija, Danska, Švetska, Velika Britanija, Poljska, Norveška, Češka i Slovačka. Na osnovu Crvenih listi lvih zemalja formirana je Crvena lsita Evrope na kojoj se nalaze vrste koje su ugrožene u Evropi. One su svrstane u četiri kategorije koje izražavaju stepen njihove ugroženosti i potreban nivo zaštite koje im treba obezbijediti.

Na Crvenoj listi Evrope nalazi se 278 vrsta (u A grupi 16, B 66, C 145 i D grupi 51 vrsti makromiceta).
Lista zaštićenih vrsta makromiceta je napravljena na osnovu sljedećih kriterijuma:
Međunarodni: Pristustvo na Evropskoj crvenoj listi ugroženih makromiceta, Vrsti koje su uključene u ECCF projekat Mapiranje i monitoring ugroženih vrsta u Evropi.
Nacionalni: Vrste koje su posebno rijetke ili rijetke i/ili ugrožene zbog prokomjerne eksplotacije u Crnoj Gori; Vrste koje su posebno rijetke ili rijetke u Crnoj Gori; Vrste čiji je locus clasicus na teritoriji Crne Gore i vrste koje su prisutne na rijetkim ili ugroženim staništima ili supstratima.

Većina zaštićenih vrsta gljiva u Crnoj Gori ima međunarodni značaj.
Struktura zaštićenosti je sljedeća: 94 vrste se nalaze na Crvenoj listi ugroženih makromieta Evrope.
Sa liste projekta ECCF u našojzemlji je registrovano 12 vrsta od kojih su četiri kandidati za prilog I Bernske konvencije (Bovista paludosa,Comphus clavatus, Sarcosphaera coronaria, Cuuillus ibiricus šp. helveticus). Od ovih vrsta šest se nalazi na Crvenoj listi ugroženih makromiceta Evrope.

Ostale vrste su zaštićene jer se njihov locus classicus nalazi u Crnoj Gori, u pitanju je jedna vrsta (Guromitra mcknightii), ili su one posebno rijetke ili rijetke u Crnoj Gori (ima ih devet) i vrste koje žive na ugroženim ili rijetkim staništima. Riječ je o jednoj vrsti Gurodon lividus (žuti johovac) - koji živi u oblikatnoj simbiozi sa vrstama iz roda Alnus spp., do sada je ova rsta registrovana na dva lokaliteta u CG, NP Biogradsko jezero i u Rožajama.
Značajno je istaći da je od 27 vrsta vrganja (rod Boletus) koliko ih je dosada zabilježeno u Crnoj Gori pod zaštitu stavljeno 10: Boletus aereus (crni vrganj), B. appendiculatuc (šiljatonogi vrganj), B. fectneri (fećtnerov vrganj), B. impolitus (pustenasti vrganj), B.impolitus (pustenasti vrganj), B.gueletii, B. radicans (bijeli gorčak), Boletus regius (kraljevska), B. rhododžanthus (žuta ruževača), B. satanas (ludara), boletus torosus.

Posebno treba istaći vrstu Boletus aereus (crni vrganj) koja je shodno ugroženosti na međunarodnom nivou u zbog prekomjerne eksploatacije (nalazi se na Crvenoj listi Evrope u C grupi), zaštićena i u Crnoj Gori. Kod nas je takođe ugrožena sakupljanjem. Raste u hrastovim i kestenovim šumama.
Vrste rod Boletus koji se eksploatiše u Crnoj Gori u komercijalne svrhe nijesu bile predmet zaštite jer su veoma rasprostranjene i česte, ali je činjenica da ih je neophodno pravilno sakupljati da bi se obezbijedilo njihovo održivo korišćenje. To su vrste Boletus edulis- pravi ili jesenji vrganj, B.pinicola - borov vrganj i B.reticulatus - raspucani vrganj.

Knjeginja

Amanita caesarea (blagva, knjeginja, jajača) je zaštićena zbog međunarodnog i nacionalnog značaja- nalazi se na Crvenoj listi Evrope u D grupi. Na listi je ECCF projekta. U Crnoj Gori vrsta je ugrožena sakupljanjem jer je jestiva. Otkrivena je na četiri lokaliteta. Nacionalni park „ Durmitor”, u kanjonu Tare, Nacionalnom parku „Lovćen”, u kanjonu Morače u Piperima i u Boki Kotorskoj – Morinj.

Mr.Gordana Kasom, istraživač - mikrolog
u Republičkom zavodu za zaštitu prirode