grbaja

Mnogi planinari koji su u ljeto 2005.godine posjetili Grbaju bili su neprijatno iznenađeni i začuđeni kada su vidjeli da je ova atraktivna dolina sa očuvanom prirodom pretvorena u veliko privatno gradilište. Oni koji su ovamo pobjegli od gradske buke nijesu našli spas u Grbaji, jer ih je ovamo dočekala velika buka građevinskih mašina. Bespravnom izgradnjom privatnih objekata na nedozvoljenim lokacijama, krčenjem puteva i kopanjem terena radi eksploatacije šljunka, narušen je ne samo mir nego i prirodni ambijent Grbaja. Najveći objekat koji ima izgled velike stambene zgrade podignut je duboko unutar doline ispod najviših vrhova Karanfila i lavinskoj zoni. U toku 2007.g. podignuto je bespravno još četiri objekta.

Postavlja se pitanje: Ko je to dozvolio i ako je besrpavna gradnja zašto nije na startu spriječena?
Pridružujem se svima koji traže da se besrpavno podignuti objektu u Grbaji što prije uklone i da se spriječi dalja nekontrolisana divlja gradnja privatnih objekata u ovoj dolini.
Elaboratom o nacionalnom parku predviđeno je da Grbaja bude centar strogog rezervata, gdje nije dozvoljena nikakva gradnja. Nalazi se u strogoj zaštitnoj zoni Regionalnog parka "Prokletije", koji je proglašen Odlukom SO Plav br. 01-6 33/1, od 03.12.1985.godine. Osim Grbaje u strogoj zaštitnoj zoni su Plavsko, Ridsko i Visitorsko jezero, dolina Vruje i Ropojane sa kanjom Grlje i poznatim vrelima. Nažalost, divlja i nekontrolisana izgradnja, kao i privatna uzurpacija zemljišta zahvatila je i obalski pojas Plavskog jezera i niko to ne sprječava.
Prema važećim propisma i ekološkim zahtjevima, stroga zona zaštite regionalnog parka u istom je rangu zaštite, kao i stroga zona nacionalnog parka, samo što je regionalni park u nadležnosti opštine, a nacionalni u nadležnosti Republike.
Prema Projektu Integralnog razvoja crnogorskih Prokletija, koji je usvojila crnogorska vlada, Grbaja i ostali lokaliteti u zoni stroge zaštite sastavni su dio primarnih turističkih zona u opštini Plav. U njima je moguća selektivna turistička izgrandja samo u okviru postojećeg regionalnog i budućeg nacionalnog parka.
U Incijativi koju je u pismenoj formi uputila SO Plav (br.01-878/93) za izmjenu i dopunu Zakona o nacionalnim parkovima u Crnoj Gori, pored ostalog stoji:
- Prostornim planom Crne Gore Prokletije su kategorisane kao potencijalni nacionalni park, a pojedini djelovi ovog područja koji se odklijuje izuzetnim prirodnim ljepotama, specifičnostima i rijetkostima, značajnim za nauku, obrazovanje i turizam, proglašeni su za prirodne rezervate (Hridsko jezero sa okolinom, Visitorsko jezero, Plavsko jezero sa Ljučom, Grbaje i Ropojana sa kanjonom Grlje i Alipašini izvori). Prokletije predstavljaju ne samo lokalnu, već i republičku i širu prirodnu vrijednost, te zaslužuju status nacionalnog parka. Proglašenje ovog parka već je u proceduri.
Prostranim planom opštine Plav, koji i danas važi, glacijalna dolina Grbaja - Dolja takođe je definisana kao dio stroge zaštitne zone Prokletija sa velikim potencijalima za razvoj turizma, posebno planinarstva i alpinizma.
Sa obližnjim planinama (Karanfili, Volušnica, Popadija, Trojan i dr) Grbaja predstavlja geomorfološku vrijednost i planinarsko-alpinistički centar međunarodnog zanačaja. Po estetskim vrijednostima ova dolina je najljepši biser među ne samo prokletijskim nego svim dolinama u granicama bivše SFR Jugoslavije. Poznati akademik Milisav Lutovac rekao je za nju da je živopisnija i od čuvene Logerske doline u Sloveniji. Da dolina ima međunarodni značaj svjedoče njeni posjetioci koji dolaze iz velikog broja evropskih i drugih zemalja, naročito iz Njemačke, Češke, Austrije, Poljske, Hrvatske, Slovenije i drugih.
Područje opštine Plav danas predstavlja jednu od rijetkih oaza izvorne i očuvane prirode, toliko potrebne savremenim turistima. Takva priroda predstavlja primarni potencijal za razvoj turizma. Međutim, u posljednjoj deceniji i na ovom području dolazi do sve većeg ugrožavanja životne i prirodne sredine, o čemu svjedoči nekontrolisan adivlja gradnja.
Imajući u vidu nastalu situaciju , opština Plav treba da se opredijeli između dvije solucije: 1. Ili nastavak divlje gradnje a time i narušavanje i degradacija životne i prirodne sredine. 2. Turizam koji je u svim projekcijama i dokumentima pozicioniran, kao strateški pravac razvoja ove opštine. I jedno i drugo ne idu zajedno. Samo očuvana i zaštićena priroda, pogotovo u ekološkoj državi Crnoj Gori, može se uspješno valorizovati u turizmu. Grbaja treba da bude centralni lokalitet u budućem nacionalnom parku "Prokletije". Međutim, ako se ne sruše i uklone bespravno podignuti objekti, ona to ne može biti. U narušenom prirodnom ambijentu nema ni održivog razvoja turizam.