“Pobjeda”-Podgorica, podlistak Ekologija - Nedjelja, 28. februar 2010. godine

ISKORISTITI SPELEOLOŠKE POTENCIJALE PLAVA

Istražiti i predstaviti podzemne ljepotice

Zbog brojnih pećina i jama koje ima naučnici za našu zemlju kažu da je pravi ,,speleološki Eldorado”. Zvanično, ovdje se nalaze najstarije ljudsko stanište na Balkanu - Crvena stijena, najdublja pećina - na Durmitoru i najduža pećina - u Đalovića klisuri. Tu su i Jama na Vjetrenim brdima, Njegoš pećina, Duboki do, Lipska pećine, Jame u Pribatovom dolu... Ovakvih objekata ima i na području opštine Plav, pa postoje povoljni uslovi za razvoj speleološkog turizma - kaže prof.dr Marko Knežević. Kaže da najveće mogućnosti pružaju Bezimena pećina na Planinici u selu Velici, Čardak na Grebenu kod Gusinja i Mitrova pećina na Golešu kod Murine.

- Pećina je do prije 20 godina bila potpuno nepoznata. Za nju su znali samo obližnji mještani iz Velike. U ratovima je korišćena kao sklonište. Posjetioci nijesu znali ili se nijesu smjeli spustiti u dublje dijelove gdje ima vode za piće, pa je boravak bio vremenski ograničen. Obrađujući turističke potencijale Prokletija radi izrade svoje magistarske i doktorske disertacije, u periodu 1977-1986. godine tri puta sam obišao pećinu i o njoj napisao naučni rad, objavljen u časopisu ,,Geografska istraživanja” u Prištini. Ubrzo je pećina privukla pažnju poznatog speleologa Jovana Petrovića. Njegova ekipa obišla je pećinu u avgustu 1985. godine. Nakon tih istraživanja, Petrović je objavio naučni rad o pećini i ponudio projekat speleoloških istraživanja u okolini Plava, kojim je obuhvaćena i ova pećina, ali projekat nije realizovan jer nije imao ko da ga finasira, prisjeća se Knežević.

Otkirva nam da pećina nema naziva, pa je u svojim radovima nazvao ,,Bezimena pećina”.

- Istina, ovu i susjedne pećine mještani Velike nazivaju ,,Tojine pećine”. J. Petrović je nazvao ,,Čakorskom”, što nije ispravan naziv, jer na Čakori ima više pećina. Inače, ona i ne pripada čakorskom masivu, nego planini Mokri, pojašnjava Knežević.

Bezimena ili Čakorska pećina, pećina ima dva otvora, oba na nadmorskoj visini od 1780 metara, te spada među najvisočije u Crnoj Gori i Evropi. Ukupna dužina ispitanih kanala pećine iznosi 440 metara. Raspolaže brojnim dvoranama ukrašenim stalagmitima, stalaktitima, draperijama, pećinskim stubovima i drugim oblicima nastalim kristalizacijom bigra - sidre. U najvećoj – završnoj dvorani istraženog kanala, dimenzija 25x20 m, postoji uzan otvor kroz koji se osjeća jako strujanje vazduha i svijeća se gasi, dok se u dubini čuje šum vode, što je pretpostavka da se pećina vjerovatno dalje nastavlja i da ispod ovog postoji donji kanal kroz koji protiče vodeni tok, kaže Knežević.

- Poseban ukras predstavljaju svjetlucavi kristali na podu jedne dvorane. Posjetioc stiče utisak da je tu ova podzemna ljepotica prosula bisere. Neke dvorane uljepšava koralni nakit, dok je ,,Kristalna dvorana” ispunjena raznovrsnim kalcitnim figurama. U dvoranama ima basena i kada sa kristalno bistrom vodom. Pažnju privlače okamenjeni vodopadi i neobične skulpture, među kojima se ističe kip majke sa djecom. U glavnom kanalu nalaze se, osim kada sa vodom, tri jezera smještena u travertinskim (sedrenim) besenima, a jedno jezero je na početku sporednog kanala. Plafon tog kanala tako je nizak da posjetilac mora puzati kroz vodu da bi izašao na suvi dio kanala. Na kraju rekognosciranog dijela tog kanala je najljepša dvorana pećine – ,,Kristalna”, opisuje Knežević.

Šta je potrebno da se turistički aktivira i valorizuje?

- Najprije treba izgraditi kvalitetan pristupni put, zatim pećinu urediti za turističku posjetu. To podrazumijeva izgradnju staza duž pećinskih kanala, elektrifikaciju i iluminaciju pećine, kaže Knežević.

Kada je o istraživanjima riječ, vjeruje da će ukoliko do njih dođe, vjerovatno upotpuniti dosadašnja saznanja o pećini, dovesti do otkrivanja i ispitivanja novih i nepoznatih djelova ove podzemne ljepotice.

- Najvažniji zadaci na tom planu su: ispitati da li se i koliko glavni hodnik, poslije završne dvorane nastavlja, proširiti uzani otvor, gdje struji vazduh i u dubini čuje huk vode; utvrditi da li postoji donji kanal i vodeni tok u njemu i ispitati bočne kanale, njihov pećinski nakit, travertinske basene i kade sa vodom u njima. Napominje da je pećinski ukras izložen devastaciji nesavjesnih posjetilaca, pa je pećinu potrebno hitno zaštititi i sačuvati.

Drugi speleološki objekat na području plavske opštine za koji smatra da bi valjalo turistički valorizovati je Mitrova pećina. Nalazi se na istočnoj padini Goleša, na oko 1400 metara nadmorske visine. Do pećine se može doći šumskim putem od Murine uz dolinu Murinske (Nenove) rijeke (tri kilometra) a zatim od šumske barake pješačkom stazom (1,5 km).

- Ulaz u pećinu je u osnovi kružnog oblika, prečnika četiri metra. Usječen je u vertikalnom kamenitom odsjeku. Od ulaza kanal pećine se pruža horizontalno u dužini od oko 150 metara. Pri kraju rekognosciranog (istraženog) kanala nalazi se sifonsko suženje kroz koje se čovjek jedva može provući puzanjem. Iza njega je manja dvorana čije dno ispunjava trevertinski basen ispunjen vodom, dužine tri, a širine dva metra. Voda u njemu je čista i može se piti - kaže Knežević. Idući dalje, nailazi se na drugo suženje hodnika, a poslije njega na oko 130 m od ulaza nastaje prostrana dvorana sa oskudnim pećinskim ukrasom i pećinskim kadama sa vodom. Od ove dvorane nastavlja se jedna uska pukotina kroz koju je nemoguć prolaz. Knežević pretpostavnja da je to suženje iza kojeg se pećina nastavlja.

Priču o pećinama Plava naš sagovornik zaokružuje, najvećom u Gornjem Polimlju – Čardak koja se nalazi na Grebenu.

- Do nje se iz Gusinja može stići za oko tri sata hoda. Prema kazivanju mještana i novinskim napisima, pećinu je 1973. godine ispitivala grupa alpinista-speleologa iz Poljske, koju su predvodili R. Kardas i M. Malinovski.. Utvrdili su da je duga 1250 metara i da ima dva uporedna kanala na različitim nivoima. Pretpostavlja se da u donjem kanalu postoji vodeni tok. U gornjem, bezvodnom kanalu postoji oskudan pećinski nakit.

Šuplja vrata

Bogatstvo i raznovrsnost speleoloških objekata na teritoriji opštine Plav upotpunjuju mnogobrojne neispitane i nepoznate pećine, jame i prozorci u stijenama zvani ,,šuplja vrata”. Poznati prozorci su Šuplja vrata u Karanfilima (visina otvora oko 15, širina 8 metara), Trojanska vrata na Trojanu i Tunel ispod vrha Visitora.


D.Š.