prokletije

PLAVLjANI APELUJU DA SE POŽURI SA PROGLAŠENjEM NACIONALNOG PARKA PROKLETIJE

Da ne bude kasno

Završne aktivnosti za proglašenje dijela plavsko-gusinjskih Prokletija nacionalnim parkom su u toku. Studija izvodljivosti i drugi pripremljeni dokumenti se nalaze na reviziji i doradi, a nakon usvajanja od strane nadležnih institucija i vlade Crne Gore, uslijediće javna rasprave pred lokalnim ustanovama i među lokalnim stanovništvom. Ova, 2008. godina je ranije označena kao krajnji rok kada će ideja zagovarana više od dvije decenije, biti konačno realizovana. Kraj prošle i početak ove godine, međutim, bio je u znaku i sve glasnijeg protivljenja ustanovljenju nacionalnog parka, koje je privuklo i značajnu medijsku pažnju. Mišljenja za i protiv će biti sučeljena i tokom najavljene javne rasprave, ali ona, po svoj prilici, ne mogu uticati na odluku hoće li ovaj vid zaštite prirodne sredine na Prokletijama biti uveden ili ne, već će mišljenja, sugestije i prijedlozi u najvećoj mjeri uticati na granice i površinu na kojoj će se budući nacionalni park prostirati. Istovremeno, zabrinjavajuća upozorenja da je prostor koji treba zaštiti uveliko napadnut i izložen devastaciji, već duže vremena dolaze sa raznih strana. Mišljenja da sa proglašenjem nacionalnog parka treba požuriti upravo zbog sve agresivnijeg narušavanja i degradacije najatraktivnijih i najvrijednijih lokaliteta, mogla su se čuti i na nedavnoj sjednici opštinskog parlamenta u Plavu, a potvrđuje ih obilazak nekih od tih lokaliteta fotoobjektivom.

- Oni koji i do sada uništavali šumsko blago ovog područja i od toga se obogatili, oni koji su bez kontrole bavili krivolovom na Plavskom jezeru, rijekama i u najljepšim lovnim revirima ovog područja i njihivi saučesnici i istomišljenici, sigurno se neće saglasiti sa proglašenjem nacionalnog parka i sa strožom kontrolom i zaštitom. Šumska uprava kao da se nadmeće sa njima i doznakama podstiče sječu, pa se građa iz ovih šuma danoćno odvozi ko zna gdje. Sijeku se stoljetnj borovi oko Hridskog jezera pod izgovorom da se uklanjaju prezrela stabla, bespravnom gradnjom se ugrožava priobalni pojas Plavskog jezera, smeće se odlaže pokraj puteva i najprivlačnijh izletišta. Pripadam onima koji žele da svoj djeci i unučadima ostave očuvanu prirodu ovog podneblja kakve ima malo gdje u svijetu, smatra odbornik Sadrija Balić.

Građani o prednostima i ograničenjima nacionalnog parka nijesu na pravi način informisani, a protivnici zaštite ovog prostora ih dodatno dezinformišu, rukovođeni svojim interesima. Pogoni za pakovanje pitke izvorske vode u nekim djelovima ili blizu zaštićenog područja nijesu isključeni, prerada ljeko bilja, proizvodnja zdrave hrane i druge ekološki čiste tehnologije biće sastavnii dio projekta održivog razvoja, isto kao i izgradnja ski lftova i saobraćajnica tamo gdje je to najneophodnije i gdje se ne narušava autentični priridni ambijent. Ako se o svemu tome građani objektivno informišu, sigurno neće biti protivnici nacionalnog parka. Oni koji šire dezinformacije da će mjesnom stanovništvu sve biti oduzeto i zabranjeno, istovremeno prednjače u aktivnostima za narušavanje i devastaciju prostora koji treba zaštititi dok ne bude kasno, čulo se u opštinskom parlamentu.

Bivoljak je najljepši dio područja Babinog polja i planine Hrid a pretvoren je u veliko bespravno radilište. Prostor je uzurpiran i privatizovan, a vikendice i brvanare niču bez reda, rekla je za skupštinskom govornicom Sadeta Aksalić.
Geograf, prof.dr. Marko Knežević, kao odbornik plavskog opštinskog parlamenta ovu problematiku i stručno obrazlaže.
- Masovnom, nekontrolisanom, nelegalnom i neplanskom gradnjom, jako je devastiran prostor u sklopu Generalnog urbanističkog plana i svi detaljnih urbanističkih planova Plava, a takođe i Prostornog plana ove opštine čija je validnost već istekla, kaže on. Na taj način je potpuno izmijenjena namjena prostora, kao i način njegovog korišćenja, tako da se na predhodnu plansku dokumentaciju ne mogu naslanjati novi planovi i njih je u tako haotičnom ambijentu teško definisati. Karakteristično je da za nerazvijenu opštinu Plav ne postoji konflikt između ekonomije i ekologije, već konflikt između divlje gradnje i ekologije.

Kao dokaz za ovu tvrdnju profesor Knežević navodi opštinsku odluku o zaštiti Plavskog jezera koja je odavno na snazi i koja predviđa zabranu svake individualne gradnje u priobalnom pojasu. U ovoj zoni je dozvoljena samo precizno regulisana izgradnja turističkih objekata koji izgledom i veličinom ne smiju degradirati izuzetne prirodne vrijednosti. Tako je Detaljnim urbanističkim planom bila predviđena turistička zona oko hotela «Plavsko jezero», ali zbog divlje gradnje na tome prostoru, danas od nje ne može biti ni pomena, kaže Knežević.

Prema njegovim riječima, drastičan primjer je izgradnja benzijske pumpe i autobuske stanice u neposrednoj blizini hotela, dok izgrađeni sportsko rekreativni centar i pješačka staza u sklopu hotela, zbog uzurpacija ni dan danas nijesu u funkciji. Poseban problem predstavlja divlja gradnja u području budućeg nacionalnog parka, koja je bila zabranjena još ranijim proglašenjem tog prostora za Regionalni park.
- U rezervatu područja Grebaja kod Gusinja, samo prošlog ljeta podignuta su bez dozvole četiri nova objekta, pored više ranijih, što nadležni opštinski organi nijemo posmartaju, ili ne žele da vide, kaže Knežević.

Ovaj lokalitet je najljepši među prokletijskim biserima prirode, ali je njegov ambijent narušen neprikladnim, vještačkim građevinama. Čemu donositi nove planove uređenja prostora, pita se ovaj univerzitetski profesor u penziji, ako nijesu ispoštovani postojeći. Hoće li se na isti način nastaviti i nakon proglašenja nacionalnog parka, ako su jači sitni lični interesi od interesa opštine i šire društvene zajednice, ako nema ko da obezbijedi realizaciju planova i sprovede mjere zaštite koje su tom nivou predviđene i međunarodnim standardima, pita se Knežević.
Opština je očigledno do sada bila neefikasna i nemoćna da zaustavi proces devastacija i degradacije koji, ipak, još nije ozbiljnije narušio sve ono što je na ovom prostoru najljepše i najvrijednije. Pored Durmitora, Skadarskog jezera, Biogradske gore i Bokokotorskog zaliva, Prokletije će biti peti nacionalni park u Crnoj Gori, a mjere zaštite i valorizacije izuzetnih prirodnih i ne samo prirodnih vrijednosti u njegovim okvirima, preći će u nadležnost države. To je možda jedina garancija da se vijenac najljepših planina ne samo na području Balkana, raznovrsnog reljefa, hidrografije, flore i faune, jedinstvenih klimatskih i neponivljivih esatetsko-ambijentalnih vrijednosti sačuva za nauku, održivi privredno turistički razvoj i buduća pokoljenja.